Kontrola środowiskowa a odpowiedzialność karna

Przedsiębiorcy z wielu różnych branży podlegają licznym kontrolom, w tym także w zakresie ochrony środowiska. Oczywiste jest to, że jeżeli kontrola środowiskowa wykaże naruszenia, organy mogą nakładać kary, czy składać zawiadomienia do Prokuratury. Czy jednak przebieg samej kontroli może rodzić dla przedsiębiorcy konsekwencje karne?

Kontrola środowiskowa bez zakłóceń

Zgodnie z art. 225 kodeksu karnego kara pozbawienia wolności do lat 3 grozi m.in. za udaremnianie lub utrudnianie wykonanie czynności służbowej osobie uprawnionej do przeprowadzania kontroli w zakresie ochrony środowiska lub osobie przybranej jej do pomocy.

„Utrudnianie” rozumiane jest jako stworzenie przeszkód osobie przeprowadzającej kontrolę prowadzące do obniżenia efektywności kontroli, w tym także wydłużenia jej czasu. Natomiast „udaremnienie” związane jest z uniemożliwieniem przeprowadzenia określonej czynności służbowej.

Przestępstwo to można popełnić zarówno poprzez działanie (np. wprowadzenie kontrolującego w błąd), jak i zaniechanie (np. niewydanie żądanej dokumentacji). Przyjmuje się także, że w art. 225 k.k. chodzi o czynności służbowe kontrolerów z różnych instytucji, o ile kontrola dotyczy kwestii środowiskowych. Co istotne, dotyczy to nie tylko organów skupiających swoją działalność głównie na ochronie środowiska. Tym samym przestępstwem będzie zakłócanie kontroli środowiskowej:

• Inspekcji Ochrony Środowiska
• marszałka województwa, starosty oraz wójta (burmistrza lub prezydenta miasta)
• Państwowej Straży Pożarnej (w zakresie zapobiegania wystąpieniu awarii przemysłowej)
• Państwowej Inspekcji Sanitarnej (w zakresie higieny środowiska)
• Inspekcji Weterynaryjnej
• Państwowej Inspekcji Ochrony Roślin i Nasiennictwa
• Straży Leśnej, Straży Łowieckiej i Straży Rybackiej.

Czyn ten można popełnić wyłącznie umyślnie. Oznacza to, że odpowiedzialność karna może wynikać z działania mającego na celu zakłócenie kontroli, ale nie tylko. Podobne będą konsekwencje działania ze świadomością, że określone zachowanie może zakłócać kontrolę. Natomiast działanie nieumyślne, np. lekkomyślność, nie wiążą się w tym przypadku z odpowiedzialnością karną.

Ważne jest przy tym, że osoba przeprowadzająca kontrolę musi legitymować się stosownym upoważnieniem do przeprowadzenia kontroli. W przypadku braku odpowiedniego dokumentu, odmowa współpracy przy kontroli jest usprawiedliwiona.

Ochrona funkcjonariusza publicznego

Zgodnie z art. 115 kodeksu karnego osoba będąca pracownikiem organu kontroli państwowej lub organu kontroli samorządu terytorialnego jest funkcjonariuszem publicznym. Oznacza to, że w toku wykonywania czynności służbowych podlega szczególnej ochronie.

Stosowanie przemocy lub groźby bezprawną w celu zmuszenia funkcjonariusza publicznego albo osoby do pomocy mu przybranej do przedsięwzięcia lub zaniechania prawnej czynności służbowej stanowi przestępstwo z art. 224 kodeksu karnego. Za czyn taki grozi kara pozbawienia wolności do lat 3. Natomiast jeżeli działanie sprawcy wywołało skutek w postaci ciężkiego lub średniego uszczerbku na zdrowiu funkcjonariusza, sprawcy grozi kara pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.

Jeżeli celem sprawcy nie jest wymuszenie zaniechania czynności służbowej, możemy mieć do czynienia z odpowiedzialnością z art. 222 kodeksu karnego. Za samo naruszenie nietykalności cielesnej funkcjonariusza publicznego lub osoby do pomocy mu przybranej podczas lub w związku z pełnieniem obowiązków służbowych grozi grzywna, kara ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 3. Jeżeli było to wywołane niewłaściwym zachowaniem się pokrzywdzonego, sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary, a nawet odstąpić od jej wymierzenia.

Kiedy kontrola środowiskowa kończy się zaleceniami

Każda kontrola środowiskowa wiąże się ze sporządzeniem odpowiedniej dokumentacji. Warto pamiętać, że jeżeli nie zgadzamy się z zapisami protokołu, możemy wnieść do niego zastrzeżenia, bądź odmówić jego podpisania. Co jeśli dodatkowo wydane zostaną zalecenia pokontrolne?

Zgodnie z art. 31a ustawy o Inspekcji Ochrony Środowiska odpowiedzialność wykroczeniową ponosi ten kto m.in.:

• w wyznaczonym terminie nie informuje organu Inspekcji Ochrony Środowiska o zakresie wykonania zarządzeń pokontrolnych albo o przeprowadzeniu postępowania służbowego lub innego przewidzianego prawem postępowania przeciw osobom winnym dopuszczenia do uchybień,
• niezgodnie z prawdą informuje organ Inspekcji Ochrony Środowiska o wykonaniu zarządzeń pokontrolnych lub przeprowadzeniu postępowania służbowego lub innego przewidzianego prawem.

Co istotne, nie chodzi tu o niewykonanie zaleceń, ale o udzielenie zgodnej z prawdą odpowiedzi w wyznaczonym terminie. Natomiast niewykonanie zaleceń może wiązać się z odpowiedzialnością za narażenie środowiska na szkodę.

Jak widać przejście przez kontrolę powinno następować spokojnie, w dbałości o niezakłócony przebieg. Dobrze jednak wiedzieć jakie uprawienia ma kontrolujący, czego faktycznie może się domagać i czy czynności kontrolne nie przekraczają wyznaczonych granic. W razie wątpliwości, warto pamiętać, że można ustanowić pełnomocnika, który wesprze nas w toku kontroli, zadba o jej prawidłowy przebieg i dopilnuje wszelkich formalności.

For English summary click here.